Μαθήματα σκίασης.

  Η σκίαση είναι κάτι που υποτιμούμε συχνά στο σχεδιασμό ενός κτιρίου. Ωστόσο είναι εντυπωσιακό τί αποτελέσματα μπορούν να έχουν πολύ απλές παρεμβάσεις. Ας δούμε για παράδειγμα το κτίριο αυτό,  από το οποίο πέρασα τυχαία πριν λίγες μέρες.

Στον πρώτο όροφο της νότιας όψης (αριστερά όπως το βλέπουμε) υπάρχει ένα παράθυρο το οποίο δεν έχει καμία σκίαση και μία μπαλκονόπορτα, η οποία σκιάζεται από μία μικρή προεξοχή 30-40 εκ. Η φωτογραφία τραβήχτηκε στις 22 Μαίου στις 12 το μεσημέρι περίπου. Η μικρή αυτή λοιπόν προεξοχή είναι ικανή να σκιάσει το σύνολο σχεδόν της μπαλκονόπορτας τη στιγμή ακριβώς που το έχουμε ανάγκη, το μεσημέρι του καλοκαιριού. 

Περιττό να προσθέσουμε το πόσο σκιάζεται ο τοίχος και τα παράθυρα του ισογείου, από το μπαλκόνι, μήκους περίπου 1μ.

Το σύστημα περιβαλλοντικής πιστοποίησης κτιρίων LEED.

   Τις προηγούμενες βδομάδες μελετούσα το σύστημα πιστοποίησης κτιρίων LEED, επιτυγχάνοντας στις εξετάσεις για τον τίτλο του LEED AP BD+C, που αποδεικνύει τη γνώση του συστήματος στους τομείς των νέων κατασκευών, των εκτεταμμένων ανακαινίσεων και των σχολείων. Με αφορμή λοιπόν αυτή την ενασχόληση θα γράψω δυο λόγια για το σύστημα LEED και τις εξετάσεις του.

Ξεκινώντας να σημειώσω, για επίδοξους μηχανικούς και αρχιτέκτονες που μπορεί να ενδιαφέρονται, πως η όλη διαδικασία των εξετάσεων είναι αρκετά απαιτητική σε κόπο και χρήμα, ενώ τουλάχιστον για την ώρα είναι αμφίβολη η αξιοποίηση του στην ελληνική αγορά (νομίζω έχει πιστοποιηθεί ένα κτίριο και κάποια ακόμα βρίσκονται στη διαδικασία). Από την άλλη μελετώντας κανείς την ύλη των εξετάσεων και παρακολουθώντας webinars και άρθρα σχετικά με την οικολογική δόμηση (κάτι που είναι υποχρεωτικό για να διατηρήσει τον τίτλο του LEED AP και την κατώτερη βαθμίδα του LEED GA (green associate)) αποκτάει πολλές γνώσεις πάνω στο αντικείμενο, τις οποίες ακόμα και αν δεν τις αξιοποιήσει στην πιστοποίηση ενός κτιρίου σαν LEED certified, σίγουρα θα τον βοηθήσουν ευρύτερα. Για όποιον μπερδεύτηκε με όρους και αρκτικόλεξα, είναι απόλυτα λογικό και μένα μου πήρε πολύ καιρό να βγάλω άκρη, αλλά σκοπός της ανάρτησης δεν είναι να βάλω τάξη σε αυτό το χάος, αλλά να περιγράψω σε αδρές γραμμές τη φιλοσοφία του συστήματος αυτού.

Στόχος αυτού του συστήματος λοιπόν, είναι να μπορέσει να ποσοτικοποιήσει και να αντικειμενικοποιήσει το πόσο “πράσινο” είναι κάποιο κτίριο. Eίναι εθελοντικό και απευθύνεται στην αγορά ακινήτων, προσπαθώντας να αυξήσει την εμπορική αξία των κτιρίων που πιστοποιούνται, αυξάνοντας το πρεστίζ τους και αποδεικνύοντας στο χρήστη πως θα απολαμβάνει μικρότερα κόστη λειτουργίας και καλύτερο εσωτερικό περιβάλλον.

Υπάρχουν τέσσερεις  διαβαθμίσεις  LEED certified, silver, gold και platinum,  ανάλογα με τα credits που κερδίζει κάθε κτίριο. Ανάλογα με τη χρήση του κτιρίου υπάρχουν οι κατηγορίες: Leed for new constructions, Leed for Schools, Leed for existing buildings: operations and maintenance κοκ. Τα  credits χωρίζονται σε 5 τμήματα: το πρώτο ονομάζεται sustainable sites και αφορά στην επιλογή οικοπέδου, στην ποσότητα και το είδος της αδόμητης επιφάνειας, στα όμβρια νερά και τη φωτορύπανση. Το δεύτερο αφορά στη χρήση του νερού, το τρίτο στην ενεργειακή του συμπεριφορά, το τέταρτο στα υλικά που χρησιμοποιούνται και το πέμπτο στην ποιότητα του εσωτερικού αέρα. Βλέπουμε ότι εξετάζει δηλαδή το κτίριο πιο ολιστικά και όχι μονοσήμαντα με κριτήριο το πόσο ενέργεια καταναλώνει, όπως ο ΚΕΝΑΚ ή το πολυδιαφημισμένο passivhaus. αλλά εξετάζοντας και πόση κατανάλωση ενέργειας προκαλεί έμμεσα, ωθώντας τους χρήστες να ταξιδέψουν μακρινές αποστάσεις με το ΙΧ τους, ή χρησιμοποιώντας μη ανακυκλώσιμα υλικά ή ξύλα που προέρχονται απο τροπικά δάση. Επίσης πολύ σημαντικό είναι ότι δίνει πολύ υψηλή βαθμολογία σε κτίρια που κτίζονται εντός του αστικού ιστού και δεν ασκούν πίεση σε αδόμητες εκτάσεις, ενώ εξετάζει λεπτομερώς και την κατανάλωση σε νερό (αν και με μικρότερη βαρύτητα απ’ ότι στο παρελθόν). Tέλος πολύ σημαντικό είναι ότι δίνει βαρύτητα και κίνητρο ώστε να χρησιμοποιούνται υλικά επαναχρησιμοποιημένα, με ανακυκλωμένο υλικό, φυτικής ή ζωικής φύσης (π.χ. φελλός, μαλλί) και βαφές και βερνίκια με λίγοα VOC, επιτυγχάνοντας βελτιωμένη εσωτερική ποιότητα αέρα για τους χρήστες του κτιρίου.

Έχει ασκηθεί έντονη κριτική κατά καιρούς στο LEED, εν μέρει όχι άδικα. Η διαδικασία γίνεται με βάση σχέδια και έντυπα και κρίνεται αποκεντρωμένα, χωρίς να γίνεται αυτοψία στο χώρο (με εξαίρεση το LEED Homes, το οποίο ακολουθεί τελείως διαφορετική μεθοδολογία την οποία αγνοώ και δεν εφαρμόζεται εκτός Β. Αμερικής). Κάποια από τα credits θα μπορούσαν να εφαρμοστούν για τα μάτια του κόσμου και είτε να μείνουν κενό γράμμα, είτε να αποσυρθούν μετά από κάποιο καιρό, π.χ. η θέση στάθμευσης ποδηλάτων ή τα κίνητρα για στάθμευση οχημάτων με εναλλακτικά καύσιμα. Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι προσθέτουν μία πολύ γραφειοκρατική διαδικασία με το ανάλογο κόστος, ενώ μέρος των credits δεν είναι εύκολο να επιτευχθούν σε αναπτυσσόμενες χώρες, που δεν έχουν το επίπεδο πιστοποίησης και αυτοματοποίησης των προιόντων όπως της ΗΠΑ. Τα παραπάνω ισχύουν, ωστόσο η γνώμη μου είναι ότι τα συγκεκριμένα credits δίνουν πολύ λίγους βαθμούς συγκριτικά και ένα κτίριο σωστά σχεδιασμένο και όχι κτισμένο μακριά από τον αστικό ιστό, μπορεί να πετύχει εύκολα αρκετούς πόντους. Η βασικότερη κριτική μου είναι ότι αν και υπάρχει η έννοια του regional priority, κάποια credits δηλαδή που δίνουν έξτρα πόντους, ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή που είναι κτισμένο το project, η βαθμολογία είναι αρκετά άκαμπτη και θα έπρεπε να αντιμετωπίζει τα κτίρια με διαφορετικό μάτι, ανάλογα με το πού είναι κτισμένα. Για παράδειγμα το credit με τίτλο water use reduction, θα είχε κομβική σημασία για ένα ξενοδοχείο στις Κυκλάδες, πολύ περισσότερη και από την ενεργειακή του συμπεριφορά, αφού το χειμώνα δεν χρησιμοποιείται και το καλοκαίρι το μελτέμι κάνει τη χρήση του κλιματιστικού προαιρετική. Ωστόσο αντιμετωπίζεται πάνω κάτω με την ίδια βαρύτητα με ένα κτίριο γραφείων στο Λονδίνο, όπου τέλως πάντων το νερό δεν είναι και σε έλλειψη και το κλίμα και η χρήση υπολογιστών και φωτισμού κάνει απαραίτητη τη θέρμανση το χειμώνα και την ψύξη το καλοκαίρι. Παρ’ όλα αυτά ο τρόπος που αντιμετωπίζει το LEED το κτίριο από την κατασκευή του μέχρι το τέλος ζωής του, αλλά και το ότι μελετά όχι μόνο το κτίριο αλλά και τα σκουπίδια και τις μετακινήσεις που παράγει, είναι αρκετά πλήρης και ισορροπημένος.

Βέβαια θα μπορούσε κάποιος να παρατηρήσει, ότι όσα κτίρια LEED και να πιστοποιηθούν, θα παραμένουν μειοψηφία, οπότε η συμβολή τους στη μείωση των εκπομπών CO2 θα είναι μικρή. Σίγουρα αυτό είναι αλήθεια και από μόνη της η πιστοποίηση κάποιων κτιρίων δεν μπορεί να κάνει και πολλά, αν δεν συνοδευτεί με αυστηροποίηση των κανονισμών (όπως ο δικός μας ΚΕΝΑΚ), με παράλληλη παροχή οικονομικών κινήτρων στα κτίρια που απευθύνονται σε χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, ώστε να μπορούν να πετύχουν τα αυξημένες απαιτήσεις. Ωστόσο συστήματα πιστοποίησης σαν το LEED βοηθούν ώστε να βρούνε πρακτική εφαρμογή πρωτοποριακές τεχνικές και προιόντα, να δοκιμαστούν στην πράξη και να μειωθεί το κόστος τους. Ταυτόχρονα η αξιολόγηση της πραγματικής συμπεριφοράς κτιρίων που έχουν πιστοποιηθεί, δίνει τη δυνατότητα να κριθούν τα συστήματα αυτά, ώστε να μπορούν βελτιωθούν και τμήματα τους να ενσωματωθούν στην υποχρωτική τεχνική νομοθεσία.

Για περισσότερες πληροφορίες στο site του usgbc

Ξεροβούνι Ευβοίας.

 Τον περασμένο μήνα με τον ΣΦΟΣΠ Κρυστάλλης, πήγαμε στο Ξεροβούνι της Εύβοιας. Ένα σχετικά άγνωστο βουνό, αφού επισκιάζεται από τη γειτονική Δίρφυ, με την οποία χωρίζεται με ένα διάσελο. Αν και υπολείπεται σε υψόμετρο και δυσκολία ανάβασης σε σχέση με το δημοφιλή του γείτονα, δεν συμβαίνει το ίδιο και με την ομορφιά της πορείας και τη ποικιλομορφία του τοπίου. Ενώ η Δίρφυς είναι ουσιαστικά ένας μεμονωμένος κώνος, πολύ δύσκολο να τον ανέβεις το χειμώνα κυρίως λόγω καιρικών συνθηκών, το Ξεροβούνι έχει ορθοπλαγιές, εσωτερικές κοιλάδες, κάποια μικρά βράχινα περάσματα και μια κορυφογραμμή με φανταστική θέα και γεμάτη δολίνες. "Μικρά Βαρδούσια" τα χαρακτήρισε εύστοχα κάποιος από την ομάδα, "Dolomiti Jr" θα συμπλήρωνα εγώ. Αν και έχει υψόμετρο μόνο 1450μ, το βουνό έχει έναν αλπικό χαρακτήρα ασυνήθιστο για το ύψος του.

Οι ακτίνες του πρωινού ήλιου

Πέτρες παντού

 Ξεκινήσαμε από το διάσελο που ενώνει τα δύο βουνά, συνεχίσαμε για 1 ώρα σε όμορφο ελατόδασος, μέχρι που βγήκαμε σε ξέφωτο και αντικρύσαμε τη σάρα που μας χώριζε από την κορυφογραμμη. Αφού τραβερσάραμε τη σάρα και βγήκαμε ψηλά, διαπιστώσαμε ότι στην πραγματικότητα, πως από την κορυφογραμμή μας χώριζε μία κοιλάδα την οποία έπρεπε να κατεβούμε και να ξανανεβούμε. Η πρόσβαση στην κορυφογραμμή γίνεται από ένα εύκολο βράχινο πέρασμα, το οποίο δίνει ένα ενδιαφέρον στη διαδρομή και σταματάει πριν γίνει κουραστικό ή επικίνδυνο. Κοντά στο λούκι είναι η προκορυφή των 1415 μέτρων, την οποία  ευτυχώς πετύχαμε με σχετικά λίγο αέρα και φοβερή διαύγεια. Από την κυρίως κορυφή μας χώριζε 1 ώρα πορείας μέσα από δολίνες, οπότε αποφασίσαμε να επιστρέψουμε, επιλέγοντας εναλλακτική διαδρομή τραβερσάροντας τη σάρα στη νότια πλαγιά του βουνού. Η ανυπαρξία ξεκάθαρου μονοπατιού και το σαρθρό ανάγλυφο μας κούρασε, η θέα και η εναλλακτική διαδρομή μας αποζημίωσε. Η πορεία έγινε με ήλιο και χωρίς να βρούμε καθόλου χιόνι.

Η κοιλάδα όπως φαίνεται από το λούκι της κορυφογραμμής

To κολωνάκι της κορυφής και μία δολίνη

Η θέα από τη σάρα της νότιας πλευράς

Οικολογικά υλικά και ποιος πληρώνει το λογαριασμό;

Διάβαζα προχθές, το ενδιαφέρον ιστολόγιο του φίλου και συνάδελφου Θοδωρή Μαρίνη, ο οποίος καταγράφει ένα ενδιαφέρον έργο που βρίσκεται σε εξέλιξη: την επισκευή μίας παλιάς πέτρινης κατοικίας και την επέκταση της με χρήση, μεταξύ άλλων, και ωμόπλινθων σε τμήμα της τοιχοποιίας. Στο έργο αυτό είχα μία μικρή συνεισφορά, ακριβώς στο κομμάτι των τοίχων από πηλό, την οποία θα περιγράψουμε εν καιρώ. Στο τελευταίο του post λοιπόν ο συνάδελφος, αναρωτιέται αν έχουν νόημα τα οικολογικά συντηρητικά ξύλου, ώντας πιο ακριβα και μην έχοντας δοκιμαστεί στο χρόνο. Πρόκειται για ένα συνηθισμένο δίλημμα: έχει νόημα να πληρώσουμε κάποια λεφτά παραπάνω για οικοδομικά υλικά (ας περιοριστούμε σε αυτά) τα οποία (ας δεχτούμε ότι) έχουν καλύτερη ενεργειακή συμπεριφορά ή δεν περιέχουν βλαβερές ουσίες ή έχουν παραχθεί με διαδικασίες που δεν βλάπτουν το περιβάλλον; Το έζησα και εγώ οταν χρειάστηκε να επιλέξω υλικά κατά τη διάρκεια της κατασκευής του πλίνθινου σπιτιού στην Κάτω Ελάτη.

Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι τέτοιου τύπου ερωτήματα είναι εντελώς ανεπίκαιρα σήμερα που η οικοδομή είναι τελείως νεκρή, η πλειοψηφία του κόσμου τα φέρνει βόλτα δύσκολα και τα μισά σπίτια δεν είναι σε θέση ούτε να αποκτήσουν πετρέλαιο για να ζεσταθούν. Από την άλλη όλο και συχνότερα θα ακούμε για κτίρια μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης για συστήματα ενεργειακής αξιολόγησης κτιρίων (LEED, passive house κλπ). Φεύγοντας από το χώρο της οικοδομής, κάνοντας μία βόλτα στο σούπερμάρκετ θα δούμε προιόντα που υπόσχονται ότι είναι “φιλικά στο περιβάλλον”. Έννοιες όπως “πράσινο” προιόν, “βιοκλιματική ανάπλαση” και “αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής” έχουν γίνει λέξεις πασπαρτού και κολλάνε παντού. Συνεπώς θα πρέπει να ορίσουμε κάποια ορθολογικά κριτήρια για το πότε έχει νόημα να εμπιστευτεί κανείς υλικά που πλασάρονται σαν οικολογικά.

  Ας περιοριστούμε λοιπόν στα κτίρια. Mπορεί να διαβάσει κανείς σε ξένα, κυρίως, περιοδικά και blog για κατοικίες οι οποίες προσπαθούν να είναι απόλυτα οικολογικές, να χρησιμοποιούν φυσικά δομικά υλικά που να μην περιέχουν PVC και θεωρούνται επικίνδυνα για την υγεία και έχουν υψηλό ενεργειακό αποτύπωμα. Σε μία τέτοια λογική εντάσσονται και τα δύο έργα που αναφέρω στην αρχή. Επίσης συχνά μας ρωτούν σαν μηχανικούς, ποιο σύστημα θέρμανσης είναι καλύτερο, ποιο υλικό θα συστήναμε για θερμομόνωση τοίχων ή στεγών, αν είναι καλύτερα τα κουφώματα αλουμινίου ή τα πλαστικά ή μήπως τα ξύλινα, ποιο χρώμα είναι καλύτερο για την υγεία κλπ. Με βάση αυστηρά τις αρχές της φυσικής δόμησης θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει τις απαντήσεις μονοσήμαντες π.χ. ξύλινα κουφώματα, θερμομόνωση από μαλλί προβάτου ή ξυλόμαλλο και κάποιο σύστημα θέρμανσης με πέλετ ή αντλίες θερμότητας και χρώματα από φυσικά υλικά χωρίς οργανικούς διαλύτες. Καταπληκτικά. Έλα όμως που ορισμένες περιπτώσεις οι “πράσινες” λύσεις είναι αρκετά πιο ακριβές από τις συμβατικές, ενώ κάποιες φορές έχουν χειρότερη ενεργειακή συμπεριφορά ή είναι ευάλωτα στις καιρικές συνθήκες.

Κάποια παραδείγματα: 

• στο πλίνθινο σπίτι που αναφέρω πιο πάνω, εξέτασα το ενδεχόμενο στην θερμομόνωση της στέγης να τοποθετήσω εντελώς φυσικό υλικό και συγκεκριμένα ίνες ξύλλου. Βρήκα όμως στην τοπική αγορά ένα αρκετά πιο συμβατικό υλικό, τις πλάκες από ίνες πολυεστέρα οι οποίες εξασφάλιζαν πλήρη διαπνοή, καλύτερη αντίσταση στη θερμική αγωγιμότητα για το ίδιο πάχος (το γνωστό λ) και ευκολία στην τοποθέτηση, ενώ κόστιζαν σχεδόν το μισό. Γιατί να επιλέξω το ακριβότερο φυσικό υλικό με μόνο κριτήριο ότι έχει χαμηλότερο ενεργειακό αποτύπωμα;
• συχνά με καλούν σε σπίτια που έχουν χρόνια να θερμανθούν, κτισμένα χωρίς καμία θερμομόνωση, όπου εδώ και χρόνια η πολυκατοικία δεν βάζει πετρέλαιο και προσπαθούν να ξοδέψουν μέρος των μικρών οικονομιών του, για μειώσουν κάπως τις ανάγκες σε θέρμανση με εξωτερική θερμομόνωση. Η βέλτιστη οικολογικά λύση, αυτή τη στιγμή, είναι ο πετροβάμβακας, γιατί έχει χαμηλότερο ενεργειακό αποτύπωμα και επιτρέπει τη διαπνοή. Πώς να πεις όμως το προτείνεις αυτό στον πελάτη, όταν γνωρίζεις ότι είναι κάπως πιο ακριβό, ενώ δεν έχει μελετηθεί σε βάθος χρόνου η συμπεριφορά του σοβά στην υγρασία, από την οποία θα υποφέρει ο πετροβάμβακας.
• και τέλος, πώς να πείσεις ένα κάτοικο του χωριού που έχει ένα παραδοσιακό σπίτι και θέλει να αλλάξει κουφώματα, να προτιμήσει ξύλινα γιατί δεν θα αλλιώσει το χρώμα του χωριού και η βιομηχανία αλουμινίου καταναλώνει πολύ ενέργεια, ξέρωντας ότι το κόστος των ξύλινων κουφωμάτων θα είναι σημαντικά μεγαλύτερο;

 Ποιος πληρώνει λοιπόν το έξτρα κόστος και πότε αξίζει τον κόπο; Noμίζω ότι από την παρουσίαση των διλημμάτων που αναφέρω παραπάνω, προκύπτουν κάποια κριτήρια:

Η πρώτη περίπτωση και η ευκολότερη, είναι όταν το ερώτημα έχει να κάνει καθαρά με την ενεργειακή κατανάλωση. Κλασικό παράδειγμα η εξωτερική θερμομόνωση ή η αλλαγή συστήματος θέρμανσης. Εκεί τα πράγματα είναι απλά, υπολόγιζεις σε γενικές γραμμές την εξοικονόμηση, το κόστος της επέμβασης και υπολογίζεις χρόνο απόσβεσης. Βέβαια πάντα η απάντηση είναι πιο σύνθετη γιατί π.χ ένα σπίτι που πλέον θερμομονώνεται και θα πληρώνει λιγότερα για θέρμανση, θα την χρησιμοποιεί περισσότερη ώρα (το λεγόμενο rebound effect),  αλλά ακόμα και έτσι θα απολαμβάνει βελτιωμένη θερμική άνεση. Πάντως γενικά, σε αυτές τις περιπτώσεις τα κουκιά είναι μετρημένα.

Το πράγμα περιπλέκεται όταν οι αποφάσεις δεν μπορούν να ποσοτικοποιηθούν, όταν παραδείγματος έχουμε να κάνουμε με χρώματα ή προστασία ξύλου ή όταν κάποιος δεν ενδιαφέρεται απλά για την ενεργειακή κατανάλωση, αλλά και για θέματα όπως η διαπνοή ή ηχομόνωση κλπ. Εδώ η απόφαση δεν μπορεί παρά να είναι υποκειμενική. Στην περίπτωση του σπιτιού στην Κάτω Ελάτη επέλεξα να πληρώσω κάτι παραπάνω για χρωματισμούς, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι θα επιτυγχάνουν πλήρη διαπνοή (απαραίτητο σε πλίνθινη τοιχοποιία) με κριτήριο καί την αισθητική. Από την άλλη υπάρχουν σήμερα μία πληθώρα προιόντων με χαμηλό αριθμό πτητικών οργανικών ενώσεων (τα γνωστά VOC)  και με νερό σαν διαλύτη. Ακόμα και αν κατασκευάζονται με μεθόδους που βλάπτουν το περιβάλλον δεν βλέπω το λόγο γιατί να πληρώσει το επιπλέον κόστος ο μεμονωμένος ιδιώτης

Και έχουμε και την τελευταία περίπτωση που μιλάμε για επιλογές οι οποίες δεν επηρεάζουν ούτε την ενεργειακή συμπεριφορά, ούτε την υγεία του εσωτερικού χώρου ή τέλως πάντων αυτό δεν είναι ξεκάθαρο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα συνθετικά κουφώματα σε σχέση με τα αλουμινένια ή τα “φυσικά” θερμομονωτικά ή άλλα δομικά υλικά. Στην πρώτη περίπτωση αν ξεχάσουμε το θέμα της αισθητικής και της εξοικείωσης με το υλικό, έχουμε να κάνουμε με μία λύση η οποία έχει πολύ μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα (τα συνθετικά κουφώματα), αλλά καλύτερη ενεργειακή συμπεριφορά για μικρότερο κόστος, ενώ πέρα από το γεγονός ότι είναι τοξικό όταν καίγεται είναι ασαφές ακόμα οποιαδήποτε άλλη βλάβη που να προκαλεί στην υγεία. Τα φυσικά θερμομονωτικά επίσης συνήθως είναι ακριβότερα ακόμα, συνήθως έρχονται από το εξωτερικό, ενώ πολλά από αυτά όπως το ξυλόμαλλο έχουμε πολύ χαμηλές θερμομονωτικές ιδιότητες. Με βάση τον ΚΕΝΑΚ, ο οποίος μπορεί να έχει τις ατέλειες του αλλά ορθώς αναγκάζει τα κτίρια να βελτιώσουν την θερμομόνωση τους, ένα σπίτι με ξυλόμαλλο θα χρειαζόνταν τεράστια πάχη θερμομόνωσης για να είναι εντός ορίων.

Οπότε πιο είναι το συμπέρασμα; Πρέπει να γίνουμε κυνικοί, αναζητώντας το καλύτερο value for money; Κάθε άλλο. Ωστόσο πιστεύω ότι η ιδιότητα μας ως πολίτες δεν ταυτίζεται με αυτή του καταναλωτή. Δεν μπορεί να περιορίζεται η οικολογικη ή γενικότερη κοινωνική μας ευαισθησία μας με την καταναλωτική μας συμπεριφορά. Ο καθένας μας οφείλει να ενημερώνεται για περιβαλλοντικά θέματα και να πιέζει, με όποιον τρόπο θεωρεί σκόπιμο, τις κυβερνήσεις για να προστατεύεται το περιβάλλον και να αυστηροποιούνται συνεχώς τα κριτήρια για το ποιά δομικά υλικά μπορούν να θεωρούνται ασφαλή. Από την άλλη, αν ταυτίζουμε την οικολογική δόμηση με ελιτίστικες κατασκευές και λύσεις που απευθύνονται σε λίγους, απλά βοηθάμε να αναπαράγεται η κακή εικόνα που έχει ο κόσμος για τους “οικολόγους” (παρεπιπτόντως ποτε δεν νιώθω άνετα όσες φορές με αποκαλούν έτσι). Νομίζω σαν μηχανικοί με περιβαλλοντικές ανησυχίες πρέπει να προτείνουμε τη βέλτιστη λύση, κάθε φορά με βάση τις συνθήκες του έργου, το διαθέσιμο προυλογισμό, αλλά και τα γούστα και τις ιδιαίτερες προτιμήσεις του πελάτη και όχι να τους υποβάλλουμε σε περιττά κόστη για να υπηρετήσουμε μία ελιτίστικη κοσμοθεωρία.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια, ότι έργα που επιτυγχάνουν πράγματι να ακολουθήσουν τις αρχές της οικολογικής δόμησης δεν είναι άξια λόγου ή ότι δεν πρέπει να δοθούν κίνητρα για να είναι πιο προσιτά τα "οικολογικά" υλικά, ιδιαίτερα σε αυτούς που το έχουν ανάγκη.

Bίντεο για το Groningen και το ποδήλατο, το οποίο δεσπόζει εκεί.

 Είδα προχθές, το βίντεο αυτό για το πώς εξαπλώθηκε η χρήση του ποδηλάτου στο Groningen, μία φοιτητούπολη στο βορρά της Ολλανδίας. Το βρήκα αρκετά ενδιαφέρον όχι μόνο γιατί μου θύμισε τα φοιτητικά μου χρόνια και τα μαθήματα της Πολεοδομίας, αλλά και γιατί με έκανε να κάνω κάποιες σκέψεις:

• οποιαδήποτε προσπάθεια ενίσχυσης του ποδηλάτου και των μέσων μαζικής μεταφοράς γενικότερα, πρέπει να γίνεται σε μεγάλη κλίμακα και να έχει την στήριξη των τοπικών αρχών. 
• σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι τοπικές ιδιαιτερότητες της πόλης (ανάγλυφο, νεαρός πληθυσμός, μεσαίο μέγεθος πόλης).
• Η "συμπαγής" πόλη με πυκνοκατοικημένο κέντρο και χωρίς αλλόγιστες επεκτάσεις προς την περιφέρεια βοηθάει στο να περιοριστεί το μήκος των μετακινήσεων 

και το σημαντικότερο

• οποιαδήποτε προσπάθεια ενίσχυσης του ποδηλάτου ή των ΜΜΜ απαιτεί την αποθάρυνση της χρήσης του ΙΧ, με απλά λόγια, το να κάνει τον οδηγό να αγανακτίσει και να σκεφτεί άλλες εναλλακτικές. Με το να βάφουμε ένα μέρος του πεζοδρομίου κόκκινο και να το βαφτίζουμε ποδηλατόδρομο, χωρίς να μειώνουμε τις λωρίδες κυκλοφορίες ή τις θέσεις στάθμευσης, δεν κάνουμε τίποτα πέρα από το να χαλάμε λεφτά τζάμπα.

Α και κάτι άλλο. Σε 15 λεπτά βίντεο δεν είδα ούτε ένα ποδηλάτη να φοράει κράνος.

Ένα στοιχείο που δεν γίνεται ξεκάθαρο στο βίντεο, είναι το κατά πόσο σε προσπάθειες σαν αυτή (ή και αυτή της Κουριτίμπα που είχε παρουσιαστεί εδώ, εδώ, εδώ και εδώ), ο κόσμος υποστήριξε ή και ώθησε τη δημοτική αρχή να προχωρήσει  ή απλά επιβλήθηκε από "τα πάνω".

Πρακτικός οδηγός για αγορά καυσόξυλων και χρήση τζακιών και σομπών.

 Απ' ότι φαίνεται και φέτος λόγω της υψηλής φορολογίας του πετρελαίου θέρμανσης, πολλοί θα οδηγηθούν στα τζάκια και τις σόμπες, είτε από επιλογή είτε από ανάγκη. Αφού σημείωσω σε όσους το κάνουν από επιλογή, ότι υπάρχουν αποδοτικότεροι τρόποι οικονομικής θέρμανσης, παραθέτω το πληρέστερο ίσως άρθρο που έχω διαβάσει από πέρσι που τα καυσόξυλα και τα πέλετ μπήκαν στη ζωή μας(πηγή www.envthink.blogspot.gr)

Εισαγωγή - Βασικές πληροφορίες:

Α: Αγορά

Από τις αρχές του 2013, όλες οι επιχειρήσεις καυσόξυλων πωλούν με το κυβικό, με το σκεπτικό ότι έτσι αντιμετωπίζονται φαινόμενα παρανομίας λόγω υγρασίας.

Βέβαια, τώρα αντί υγρασίας πωλούν αέρα!!!!

Η μονάδα μέτρησης είναι το χωρικό κυβικό μέτρο (Χ.Κ.Μ).

Χ.Κ.Μ: Είναι ο....

όγκος που καταλαμβάνεται από το ξύλο καθώς και από τον αέρα.

Το κενό διάστημα θεωρείται ως γεμάτος χώρος.

Τα καυσόξυλα διατίθενται στη λιανική αγορά χύδην, στοιβαγμένα, σε παλέτες, σε σάκους (bags), κλπ.

Αγοράζοντας στοιβαγμένα, αγοράζετε περισσότερα, δηλαδή λιγότερο αέρα!!

Το βάρος ενός (1) Χ.Κ.Μ εξαρτάται κυρίως από το είδος του ξύλου και από το εάν είναι χύδην ή στοιβαγμένο.

1Χ.Κ.Μ Οξυά ή Δρυς:450 Kgr (στοιβαγμένα)  300 Kgr (χύδην)

1Χ.Κ.Μ.Ελιά :         580  Kgr (στοιβαγμένα)    390 Kgr (χύδην)

1Χ.Κ.Μ Πεύκη:       350 Kgr (στοιβαγμένα)    210 Kgr (χύδην)

Β: Καύση

Κάθε είδος ξύλου έχει τις δικές του ιδιότητες και χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν την απόδοση του κατά την καύση.

Τελείως ξερά ξύλα, ανεξαρτήτως είδους, αποδίδουν περίπου την ίδια θερμαντική ισχύ(4.500 Kcal/Kgr). Αυτή όμως είναι μια θεωρητική τιμή, στην πραγματικότητα υπολογίζουμε την θερμαντική ισχύ του στεγνού ξύλου με υγρασία περίπου 20% στα3.400 Kcal/kg. Και για να έχετε ένα μέτρο σύγκρισης η θερμαντική ισχύς του πετρελαίου θέρμανσης είναι 10.200 Kcal/kg

Η καύση των ξύλων μπορεί να γίνει σε τρεις βασικά τύπους εστιών:

-      ανοικτές εστίες (τζάκια)

-      κλειστές εστίες με πόρτα (σόμπες, ενεργειακά τζάκια)

-      λέβητες ξύλου (με φυσικό ή με εξαναγκασμένο ελκυσμό)

Διακρίνουμε τρία βασικά στάδια κατά την διαδικασία.....

καύσης του ξύλου:

1: Ατμοποίηση του νερού

Κατά την αρχική θέρμανση του ξύλου σε μια εστία καύσης, η περισσότερη  ενέργεια καταναλώνεται για την απομάκρυνση της υγρασίας απ’ το ξύλο.

2: Η εκπομπή του καπνού

Με την αύξηση της θερμοκρασίας του ξύλου, περίπου στους 300 ⁰C, αρχίζει η παραγωγή καπνού. Ο καπνός είναι ένα σύνολο καυσίμων αερίων (CO, Υδρογονάνθρακες κλπ). Αναφλέγεται εάν η θερμοκρασία είναι αρκετά υψηλή και υπάρχει και ανάλογη ποσότητα οξυγόνου. Εάν ο καπνός δεν αναφλεγεί, θα περάσει στην καμινάδα, όπου είτε θα συμπυκνωθεί ως κρεόζωτο είτε εκπέμπεται στο εξωτερικό περιβάλον ως ατμοσφαιρική ρύπανση.

3: Η φάση ξυλάνθρακα

Καθώς η διαδικασία καύσης προχωράει, τα περισσότερα απ’ τα αέρια εξατμίζονται απ’ την μάζα των ξύλων και απομένει κάρβουνο.

Το κάρβουνο είναι 100% άνθρακας ο οποίος καίγεται με μία κόκκινη αχλή και ελάχιστη φλόγα και καπνό.

ΠΡΟΣΟΧΗ:

·       Η καύση άνθρακα παράγει και μονοξείδιο του άνθρακα, ένας επικίνδυνος  ρύπος ιδιαίτερα σε εσωτερικούς χώρους όταν υπάρχουν διαφυγές αερίων από την εγκατάσταση καύσης.  

·       Κρεόζωτο : Μείγμα αρωματικών οργανικών ενώσεων ή φαινολών, το οποίο λαμβάνεται από την απόσταξη των ξύλων. Eίναι ένα ελαιώδες, κίτρινο υγρό, το οποίο όμως μαυρίζει γρήγορα όταν εκτεθεί στο φως. Έχει ερεθιστική γεύση και διαπεραστική οσμή καπνού και είναι εξαιρετικά εύφλεκτο. Η θερμοκρασίες που μπορεί να φτάσει η ανάφλεξη του κρεόζωτου είναι τεράστιες και φτάνουν τους 1000 βαθμούς κελσίου, οπότε ο κίνδυνος πυρκαγιάς στην καμινάδα και η επέκτασή της και σε άλλα μέρη της κατοικίας, είναι μεγάλος. Συνίσταται λοιπόν ο ετήσιος καθαρισμός της καμινάδας.

Γ: Τα είδη ξύλου.

Τα πλέον συνηθισμένα είναι:

1. ΔΡΥΣ: Πρέπει να προτιμάται για συνεχή χρήση. Δεν είναι από τα ξύλα που αρπάζουν εύκολα, δεν βολεύει για προσάναμμα, όμως καίει αργά και αποδοτικά και διατηρεί τη φωτιά περισσότερο.
2. ΟΞΙΑ: Αποδοτική και αργή στην καύση, είναι ιδανική για τζάκι, καθώς δίνει και μεγαλύτερη φλόγα, χωρίς όμως να προκαλεί προβλήματα καπνού.

3. ΕΛΙΑ: Όπως και η δρυς, πρέπει να προτιμάται, καθώς έχει μεγαλύτερη διάρκεια καύσης.

4. ΚΩΝΟΦΟΡΑ: Γενικά τα κωνοφόρα, όπως το πεύκο και το έλατο και τα μαλακά ρητινώδη όπως λεύκα, ιτιά «αρπάζουν» γρήγορα, δίνουν μεγάλη φλόγα, αλλά εκλύεται καπνός με αποτέλεσμα το γρήγορο φράξιμο της καμινάδας. Πρέπει να τα χρησιμοποιούμε κυρίως για προσάναμμα.

Γ.1: Βιομάζα - pellets (συσσωματώματα)

Με τον όρο βιομάζα ονομάζουμε οποιοδήποτε υλικό παράγεται από ζωντανούς οργανισμούς (όπως είναι το ξύλο και άλλα προϊόντα του δάσους, υπολείμματα καλλιεργειών, κτηνοτροφικά απόβλητα, απόβλητα βιομηχανιών τροφίμων κ.λπ.) και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο για παραγωγή ενέργειας.

Μια μορφή βιομάζας είναι τα pellets (συσσωματώματα), τα οποία προκύπτουν από τη μηχανική συμπίεση των υλικών αυτών.

Η θερμική ισχύς εξαρτάται από το είδος του pellet και σε γενικές γραμμές είναι περίπου4000 Kcal/kg

Κωδικοποιημένες οδηγίες -συμβουλές για την εγκατάσταση, τη συντήρηση, τη λειτουργία και την καύση.

·       Ο χώρος εγκατάστασης επιλέγεται με κριτήριο την ασφαλή χρήση της συσκευής, τη θέση της καμινάδας και την παροχή αέρα καύσης. Απαγορεύεται η εγκατάσταση και χρήση της συσκευής σε κρεβατοκάμαρες, κλιμακοστάσια και λουτρά.

·       Όλες οι συσκευές καύσης (σόμπες, ενεργειακά τζάκια) απαιτούν συγκεκριμένες ελάχιστες αποστάσεις ή διάκενο από όλα τα εύφλεκτα υλικά που υπάρχουν τριγύρω (>1 μέτρο).

·        Σημαντική είναι επίσης η επιλογή της τοποθέτησης των σωλήνων εξαγωγής καυσαερίων (μπουριά) ώστε να μη έρχονται σε επαφή με ξύλινες ή άλλες εύφλεκτες επιφάνειες. Τα εύφλεκτα υλικά που υπάρχουν σε ακτίνα 40cm από την καμινάδα θα πρέπει να απομακρυνθούν. Απαγορεύεται να διέρχονται καλώδια στους τοίχους ή στην οροφή σε απόσταση ≤60cm από όπου έχει εγκατασταθεί η συσκευή. Μετά την τοποθέτηση της καμινάδας καλό είναι ο τεχνίτης να μετρά και τον ελκυσμό.

·       Σε κάθε καμινάδα θα πρέπει να συνδέεται αποκλειστικά μία συσκευή (τζάκι, σόμπα, λέβητας κλπ).

·       Ανεπαρκής καθαρισμός της καμινάδας θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή πυρκαγιά. Τα υπολείμματα πίσσας, κρεώζοτου και στάχτης μέσα στα μπουριά μπορεί να αναφλεγούν, σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες με αποτέλεσμα την πυράκτωση των σωλήνων. Η συγκέντρωση πίσσας και αιθάλης είναι συνάρτηση της καθαρότητας του ξύλου που επιλέγουμε να κάψουμε, κάτι που ισχύει και για νεότερου τύπου καύσιμη ύλη όπως τα pellets.

·       Μην αποθηκεύετε εύφλεκτα υλικά κοντά στο τζάκι ή τη σόμπα.

·       Αν χρησιμοποιείτε σόμπα αυτή δεν πρέπει να τοποθετείται επάνω σε χαλί ή κοντά σε έπιπλα ή κουρτίνες, αφού η θερμότητά της μπορεί να οδηγήσει στην ανάφλεξή τους. Είναι προτιμότερο η σόμπα να βρίσκεται πάνω στο δάπεδο και αν αυτό είναι ξύλινο, πάνω σε μία άφλεκτη επιφάνεια, όπως π.χ. μάρμαρο, ώστε ακόμη και αν ξεφύγει ένα κάρβουνο ή μία κάφτρα να μην υπάρξει κίνδυνος πυρκαγιάς.

·       Το φρεσκοκομμένο ξύλο, περιέχει πάνω από 50% υγρασία και είναι εντελώς ακατάλληλο για καύση.  Αν το ξύλο έχει μεγάλη υγρασία, η φωτιά είναι αδύναμη, χλωμή και παράγει ένα βαρύ, πυκνό πέπλο καπνού και κρεώζοτο, με αποτέλεσμα το γρήγορο μαύρισμα του κρύσταλλου στα ενεργειακά τζάκια και τις σόμπες και την συσσώρευση μεγάλης ποσότητας καπνιάς στην καμινάδα.

·       Τα ξύλα θα πρέπει να έχουν κοπεί τουλάχιστον 6 μήνες ενωρίτερα. Εάν υπάρχει η δυνατότητα να αποθηκεύσετε τα ξύλα εκτός κτιρίου, θα πρέπει να τα τοποθετήσετε σε ένα σημείο που να προστατεύεται από τη βροχή και να αερίζεται καλά (νότια πλευρά). Εάν δεν είναι δυνατή η αποθήκευση σε εξωτερικό χώρο, θα πρέπει να επιλέξετε έναν κατά το δυνατό στεγνό και καλά αεριζόμενο χώρο εντός του κτιρίου.

·       Το μέγεθος των κούτσουρων πρέπει να προσαρμόζεται στην εστία, έτσι ώστε τα κούτσουρα να μπορούν να εισαχθούν οριζόντια. Τα κούτσουρα πρέπει να έχουν διάμετρο 100 mm και μήκος 500 mm. Ο γενικός κανόνας είναι ότι το ξύλο θα πρέπει να είναι 8-10 εκατοστά μικρότερο από το πλάτος ή το μήκος εστίας. Τα μεγάλα κούτσουρα ξύλου (διάμετρος > 10 cm) ελαττώνουν την  ταχύτητα καύσης και ευνοούν την ομοιόμορφη καύση. Τα μικρά κούτσουρα (διάμετρος < 6 cm) καίγονται γρηγορότερα και παρέχουν για μικρό χρονικό διάστημα υψηλότερη απόδοση.

·       Απαγορεύεται η καύση βαμμένων ξύλων, νοβοπάν, χαρτιών, πλαστικών. Κίνδυνος πρόκλησης ζημιάς της καμινάδας και μόλυνσης του περιβάλλοντος. Απαγορεύεται επίσης η χρήση κάθε είδους υγρού καυσίμου ακόμη και ως προσάναμμα.

·       Απαγορεύεται η χρήση συστήματος εξαερισμού ταυτόχρονα με τη χρήση της συσκευής καύσης στον ίδιο χώρο. Υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας υποπίεσης με αποτέλεσμα την έκκληση καυσαερίων από τη συσκευή προς τον χώρο.

·       Σε καμία περίπτωση μη σβήνετε τη φωτιά με νερό. Το σβήσιμο γίνεται μόνο όταν καταναλωθεί ολόκληρη η ποσότητα ξύλου που υπάρχει στην εστία. Διαχωρίστε τα κομμάτια ξύλου για να σταματήσετε τη φωτιά. Σε μαντεμένιες συσκευές το σβήσιμο με νερό μπορεί να ραγίσει ή να σπάσει το μαντέμι.

·       Κατά το άναμμα φροντίστε ο χώρος καύσης να είναι καθαρός και να έχουν απομακρυνθεί τα κατάλοιπα από την προηγούμενη καύση (στάχτη - σβησμένα κάρβουνα). Η καθαρή εστία διευκολύνει την κυκλοφορία του αέρα στα ξύλα και τη σωστή καύση τους.

·       Για προσάναμμα χρησιμοποιήστε κλαδιά και λίγο χαρτί. Μη χρησιμοποιήστε υγρό καύσιμο για προσάναμμα. Στη φάση της έναυσης (ανάμματος) της φωτιάς, δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται εύφλεκτα υγρά διότι αυτά σχηματίζουν ατμούς και μπορούν να μεταδώσουν την φωτιά ανεξέλεγκτα σε παρακείμενα εύφλεκτα υλικά όπως υφάσματα, κουρτίνες κλπ.

·       Η πόρτα της εστίας θα πρέπει να ανοίγει με αργό ρυθμό και να μένει για λίγο χρόνο μισάνοιχτη (πριν ανοίξει πλήρως) για την αποφυγή πρόκλησης υποπίεσης.

·       Μην απομακρύνεστε από την συσκευή έχοντας την πόρτα της εστίας ανοιχτή. Κίνδυνος πρόκλησης πυρκαγιάς από σπίθες ή κάρβουνα που μπορεί να πέσουν έξω από την εστία. Φροντίστε να μην έχουν πρόσβαση στην εστία μικρά παιδιά, όσο η πόρτα παραμένει ανοιχτή.

·       Όταν μια εγκατάσταση λειτουργεί σωστά δεν δημιουργεί καπνό και οσμές στον εσωτερικό χώρο. Αν δείτε ή μυρίσετε καπνό αυτό σημαίνει ότι μπορείτε να έχετε πρόβλημα. Επιβλαβείς χημικές ουσίες, όπως το μονοξείδιο του άνθρακα, μπορεί να διαφύγουν από την συσκευή στο εσωτερικό του σπιτιού.

·       Συνίσταται η εγκατάσταση ενός ανιχνευτή μονοξειδίου του άνθρακα στο χώρο όπου βρίσκεται η συσκευή καύσης.

·       Φροντίστε να υπάρχει πυροσβεστήρας στο χώρο.

Σε κάθε περίπτωση διαβάστε προσεκτικά τα εγχειρίδια της συσκευής που έχετε αγοράσει, τα οποία υποχρεωτικά συνοδεύουν το προϊόν.

Ζητάτε το πρώτο άναμμα  να γίνει από τον ειδικό τεχνίτη από τον οποίο αγοράσατε τη συσκευή.

Ζητάτε επίσης και για τις συσκευές και για τα καύσιμα βιομάζας τις απαραίτητες πιστοποιήσεις με βάση την Ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Στη Σύρο με ποδήλατο.

  Η Σύρος δεν είναι ένα τυπικό κυκλαδίτικο νησί και είναι σίγουρα γεμάτη αντιθέσεις. Πολύβουη στην Ερμούπολη και ήσυχη στην ενδοχώρα, πεδινή στο νότο και απόκρυμνη στο βορρά. Γενέτειρα της πρώτης αστικής, αλλά και της πρώτης εργατικής τάξης στην Ελλάδα, με τα ίχνη της πρώτης στα νεοκλασικά της Ερμούπολης και ιδιαίτερα στα "Βαπόρια" και της δεύτερης στους λαβύρινθους της Άνω Σύρας και στα ρεμπέτικα του Μάρκου. Ένα νησί που δεν ζει από τον τουρισμό, αλλά καλλιεργεί τη γη και διατηρεί, ή τουλάχιστον διατήρουσε μέχρι πρόσφατα, και κάποια βιομηχανία. Με κατοίκους που θα ήθελαν τον τουρισμό της γειτόνισσας Μυκόνου, αλλά και άλλους που θεωρούν ότι το καφενεδάκι που πίνουν τον καφέ τους κάτω από τη βοκαμβίλια, χάλασε γιατί το φωτογραφίζουν οι τουρίστες, δηλαδή εμείς.

 Την πολύ ενδιαφέρουσα λοιπόν Σύρο επισκεφτήκαμε στο τέλος Μαιού, με ένα ποδήλατο tandem, που δανειστήκαμε από ένα φίλο. O γύρος της γίνεται πολύ ευχάριστα, έχει αρκετές εναλλαγές και περνάει από αρκετές παραλίες, έστω και αν δεν κινείται για πολύ δίπλα στη θάλασσα. Highlighs η Ποσειδωνία με την παρηκμασμένη γοητεία των παλιών αρχοντικών εξοχικών και η διαδρομή Κίνι - Ερμούπολη με όμορφη θέα στο βόρειο απόκρημνο κομμάτι του νησιού και μία απολαυστική κατηφόρα που συνδυάζει και θέα προς την Άνω Σύρα.

 Αν δεν υπήρχε και το πολύ υψηλό ακτοπλοικό εισιτήριο (60 ευρώ πήγαινε έλα το άτομο), θα έλεγα ότι η Σύρος προσφέρεται απόλυτα για ένα χαλαρό ποδηλατικό σου κου. 

Η διαδρομή εδώ (αν κάποιος θέλει να την κάνει πιο ομαλή μπορεί να παραλήψει το Κίνι και να πάει απευθείας Ερμούπολη μετά το Γαλησσά).

Στα Βαπόρια

Η γη καλλιεργείται...

Ανεμογεννήτρια στο ψηλότερο σημείο του δρόμου από το Κίνι για Ερμούπολη

Το Τandem αναπαύεται

Ίχνη της παλιάς βιομηχανίας και στο βάθος οι γερανοί του Νεώριου.

Μηχανές του παρελθόντος στο πολύ ενδιαφέρον Βιομηχανικό Μουσείο

Πάει χάλασε το καφενείο, το τραβούν φωτογραφία οι τουρίστες.

Στα Βαπόρια

φώτο Κ. Καταβούτας